پێگەی کارەسات ( Ground Zero) - ئەوسا و ئێستا

حەوزی یادگەی نوێی باکور

حەوزێکی ڕامان کە تەواوی پێگەی بناغەی تاوەری باکور دەگرێتەوە لە کاتی بونیادنانی لە مانگی حەوتی 2011. لەلایەن تەلارسازی ئیسرائیلی ئەمەریکایی مایکڵ ئاراد و تەلارسازی باخداری و پارکی ئەمەریکایی پیتەر وۆکەرەوە دیزاینکراوە وەک بەشێك لە یادگەی نیشتمانیی یانزەی سێپتەمبەر. لە مەراسیمێکدا وەک رێزلێنان لە خێزانی قوربانییەکان رۆژی یانزەی سێپتەمبەری 2011 پەردەی لەسەر لادرا و رۆژی دواتر بەڕووی جەماوەردا کرایەوە.

حەوزی یادگەی نوێی باکور

دوو حەوزی ڕامانی باکور و باشوور گەورەترین تاڤگەی مرۆڤکردن لە کیشوەری ئەمەریکای باکور. ئاوی هەریەکەیان بە قوڵی نۆ مەتر دەڕژێتە ناو بنکەی چوارگۆشەی حەوزەکان. ئاراد دەڵێت حەوزەکان نمایندەی "بینراوکردنی نائامەدەن" وەک هێما بۆ ئەوانەی کە لەدەستچوون. لە هەردوو حەوزەکەدا ئاو دەڕژێتە بۆشاییەکەوە کە هەرگیز ناتوانرێت پڕبکرێت.

سەکۆلێوارە برۆنزییەکەی چواردەوری حەوزی باکور ناوی قوربانییەکانی یانزەی سێپتەمبەری لەسەرە. ئەو قوربانیانەی لە تاوەری سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک بوون و سەرنشینانی گەشتی 11 ـی فرۆکەی هێڵی ئاسمانی ئەمەریکەن بوون کە فڕێنەرەکان کێشایان بە بیناکەدا. هەروەها ئەو کەسانەش کە لە هێرشە تیرۆریستییەکەی 26 ی مانگی دووی 1993 لە ئەنجامی تەقاندنەوەی بۆمبێک لە ژێر تاوەری باکور بوونە قوربانی.

حەوزی یادگەی نوێی باشوور

حەوزێکی ڕامان کە تەواوی پێگەی بناغەی تاوەری باشوور دەگرێتەوە لە کاتی بونیادنانی لە مانگی حەوتی 2011. لەلایەن تەلارسازی ئیسرائیلی ئەمەریکایی مایکڵ ئاراد و تەلارسازی باخداریی و پارکی ئەمەریکایی پیتەر وۆکەرەوە دیزاینکراوە وەک بەشێك لە یادگەی نیشتمانیی یانزەی سێپتەمبەر. ئەم یادگە نوێیە لە رێورەسمێکدا بۆ خێزانی قوربانیانی یانزەی سێپتەمبەری 2011 تەرخانکرا و رۆژی دواتر بەڕووی جەماوەردا کرایەوە.

حەوزی یادگەی نوێی باشوور

هەردوو حەوزی ڕامانی باکور و باشوور گەورەترین تاڤگەی مرۆڤکرد لە کیشوەری ئەمەریکای باکور لە خۆدەگرن. هەریەکەیان ئاوەکەی نۆ مەتر دەڕژێتە بنکەی چوارگۆشەکەوە. ئاراد دەڵێت حەوزەکان نمایندەی "بینراوکردنی نائامەدەن" وەک هێما بۆ ئەوانەی کە لەدەستچوون. لە هەردوو حەوزەکەدا ئاو دەڕژێتە بۆشاییەکەوە کە هەرگیز پڕنابێت.

سەکۆلێوارە برۆنزییەکەی چواردەوری حەوزی باشوور ناوی قوربانییەکانی یانزەی سێپتەمبەری لەسەرە. قوربانیانی تاوەری سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دوو و سەرنشینانی گەشتی ئاسمانیی ژمارە 175ـی هێڵی ئاسمانی یونایتد کە فڕێنەران کێشایان بە بیناکەدا. هەروەها ناوی فریاگوزاران و سەرنشینانی گەشتی ئاسمانیی ژمارە 77 ـی هێڵێ ئاسمانی ئەمەریکەن و سەرنشینانی گەشتی 93 ـی هێڵێ ئاسمانی ئەمەریکەن کە لە ناوچەی شانکسڤیڵ لە ویلایەتی پێنسلڤەینیا کەوتەخوارەوە.

یادگەمەیدانی نوێ

پێگەی ئوتێل ماریۆتی پێشوو بوو بە بەشێک لە مەیدانی یادگەی یانزەی سێپتەمبەر، لەلایەن مایکڵ ئارادی تەلارسازی ئیسرائیلی ئەمەریکایی و پیتەر وۆکەری تەلارسازی باخداری و پارکی ئەمەریکاییەوە دیزاینکراوە. رۆژی یانزەی سێپتەمبەری 2011 لە مەراسیمێکدا بۆ رێزلێنان لە خێزانی قوربانییەکان پەردەی لەسەر لادرا و رۆژی دواتر بەڕووی جەماوەردا کرایەوە.

دەزگای پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی، کە خاوەنی ئەو زەویەن کە ئوتێلەکەی لەسەربوو، رێگەیانخۆشکرد کە ئەو زەویە ببێتە بەشێک لە یادگەمەیدان لەدوای گەیشتن بە رێکەوتنێک لە مانگی دەی 2003دا بە هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستی بەکرێگرتن لەگەڵ کۆمپانیای ماریۆت کە تاوەکو ساڵی 2094 بوو. ئەو رێکەوتنەش ماریۆتی بەخشی لە پابەندبوونی بە دروستکردنەوەی ئوتێلەکە.

شوێنەکانی خزمەتگوزاریی یادگەمەیدانی نوێ

زیاد لە 400 داربەڕووی گەڵا دوو رەنگ بەدەوری هەردوو حەوزی ڕامانی یادگەمەیداندا چێنراون.

دوو بینای بچووکیش لە جێگەی پێشووی ئوتێلەکەدا هەن. کۆمپانیای پی دەبلیو پی باخداری و پارک، کە کۆمپانیای تەلارسازی باخداری و پارک پیتەر وۆکەرە، مەیدانەکەی دیزاینکردووە. ئەو کۆمپانیایە دەڵێت کە ئەو دوو بینایە بەشێوەیەکی سەرەکی هەواگۆڕکێی پێکهاتەکانی ژێر زەوی مەیدانەکە دابیندەکەن و شوێنی خزمەتگوزاریی و بنکەی فەرماندەیی ئاسایشیشی تێدایە.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چواری نوێ

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چواری نوێ لەکاتی دروستکردندا ساڵی 2011 لەسەر بەشێک لە شوێنی بنەڕەتی خۆی، لەلایەن کۆمپانیای تەلارسازیی ژاپۆنیی ماکی و هاوەڵانی. تاوەرەکە بەشێکە لە ماستەر پلانی تەلارسازی ئەمەریکایی دانیاڵ لیبێسکند بۆ بونیاتنانەوەی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی. کۆمپانیای وەبەرهێنانی سیلڤەرستین لە 26 ی هەشتی 2010 مۆڵەتی وەرگرت بۆ دروستکردن و بەڕێوەبردنی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چوار لەسەر بنەمای بەکرێگرتن لە پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی سێ

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی سێ لەکاتی دروستکردندا لەسەر بەشێکی دیکەی شوێنی بنەڕەتی بیناکە لە ساڵی 2011. لەلایەن کۆمپانیای تەلارسازیی بەریتانی رۆجەرز ستێرک هاربەر و هاوبەشانیەوە دیزاینکراوە. تاوەرەکە بەشێکە لە ماستەر پلانی تەلارسازی ئەمەریکی دانیاڵ لیبسکیند بۆ بونیاتنانەوەی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی. کۆمپانیاکانی وەبەرهێنانی سیلڤەرستین لە 26 ی هەشتی 2010 مۆڵەتی دروستکردن و بەڕێوەبردنی لەسەر بنەمای بەکرێگرتن لە پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی وەرگرت.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چواری نوێ

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چواری نوێ کە 72 نهۆمە لە 13 یانزەی 2013 کرایەوە. بەرزییەکەی 297 مەترە و وەها دانراوە کە چوارەم بەرزترین هەوربڕبێت لە نێو کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی. تەلارساز فومیهیکۆ ماکی وەسفی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چوار بەم شێوەیە دەکات "تاوەرێکی مینیماڵیست کە بە ئامادەبوونێکی شیاو خۆی دەردەخات، بێدەنگە بەڵام لەهەمانکاتدا بە شکۆیە."

سێ بەشی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چوار نوسینگەیە و بووتە نووسینگەی سەرەکی نوێی پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی. نیشتەجێی دیکەی بیناکە بریتیین لە حکومەتی خۆجێی شاری نویۆرک، میدیاماس، مۆرنینگ ستار، سپۆرتس نێت نویۆرک (SNY)، سپۆتیفای، ستێرلینگ ئینتەرتەینمینت، کۆمپانیای زوریخ ئەمەریکی بۆ بیمە.

سێ نهۆمی سەر زەوی و دوو نهۆمی ژێر زەوی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی چوار دوکان و بازاڕن.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی سێ

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی سێ کە 80 نهۆمە لە 11 ی شەشی 2018 کرایەوە. بەرزییەکەی 328 مەترە، وەها دانراوە کە سێیەم بەرزترین تاوەربێت لەنێو کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی.

خەسڵەتە جیاوازەکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی سێ بریتیین لەوەی کە چێوەی پۆڵاییەنەکەی دەرەوەی لە شێوەی پیتی "K" و هەیوان لە نهۆمەکانی 17هەمین و 60 هەمین و 76 هەمین هەن. نیشتەجێکانی بیناکە بریتیین لە ئەسانە، کاسپەر سلیپ، کۆزن ئۆکۆرنەر، دیاجیۆ، گروپ ئێم، هەتسن ریڤەر ترەیدینگ، گروپی ئای ئی ئێکس، کێڵی درای و وارن، مەکەنزی ئاند کۆمپەنی، ئوبەر. هەروەها بیناکە پێنج نهۆمی دوکان و بازاڕە.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووی نوێ

کاری بناغەدانان بۆ سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووی نوێ لە 2011 دەستیپێکرد لەسەر بەشی باکوری شوێنی بنەرەتی بیناکە. پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی، کە خاوەنی زەوییەکەیە، پلانی دروستکردنەکەی کۆمپانیای سیلڤەرستینی لە 26 ی هەشتی 2010 پەسەندکرد.

دیزاینی بنەڕەتی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دوو لە ساڵی 2006 کە لەلایەن کۆمپانیای تەلارسازیی بەریتانی فۆستەر و هاوبەشەکانیەوە دیزاینکرابوو تاوەرێکی 79 نهۆمی لەخۆدەگرت کە دەبێتە دووەم بەرزترینی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی و بەرزییەکەی 411 مەتر دەبێت.

دیزانی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووی نوێی فۆستەر و هاوبەشەکان (2006)

خەسڵەتە تایبەتەکەی دیزاینەکەی بریتییە لە سەقفە چواربەشەکەی تاوەرەکە کە شێوەی پاقلاوەییە، لاربۆتەوە بەرەورووی حەوزەکانی ڕامانی یادگەمەیدانی یانزەی سێپتەمبەر کە پێشتر دوو تاوەرەکەی لێبوو.

وێستگەی گواستنەوەی ئۆکیوڵەس (ووشەیەکی لاتینییە بە مانای چاو دێت و هاوشێوەی کڵاورۆژنەیە لە سەرەوەی بیناکەدا) لە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی نوێی

وێستگەی گواستنەوەی ئۆکیوڵەس لە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی نوێ لە کاتی دروستکردندا لە جێگەی بەشی باشووری بینا بنەڕەتییەکە لە ساڵی 2011.

وێستگەیەکی هێڵی گواستنەوەی تۆڕی شەمەندەفەری هەدسنی پۆرت ئۆسۆریتیە کە بەشی مانهاتن دەبەستێتەوە بە باکوری نیوجێرزییەوە. ئەم وێستگە نوێیە جێگەی وێستگەیەکی کاتیی گرتەوە کە لە 23 ی یانزەی 2001دا کرایەوە، و بووە مایەی وەگەڕخستنەوەی خزمەتگوزاریی گواستنەوەی هەدسن لە بەشی خوارووی مانهاتن کە لە کارەساتەکەی یانزەی سیێپتەمبەرەوە راگیراوبوو.

هەڵسوڕێنەری وێستگەی گواستنەوەی هەدسن، پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی، دیزاینە نوێیەکەی وێستگەکەی لە مانگی یەکی 2004 پەسەندکرد کە لەلایەن تەلارسازی ئیسپانی سانتیاگۆ کالاتراڤاوە کێشرابوو و بە نیازی ئەوەی ساڵی 2009 بکرێتەوە. بەڵام گۆڕانکاریکردن لە دیزاینەکەدا دروستکردنی بەشی سەرزەوی بونیادەکەی تاوەکو مانگی حەوتی 2008 دواخست.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووی نوێ

نهۆمەکانی ژێرزەمین و بناغەی سەرەکی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووی نوێ تاوەکو ئاستی شەقام لە مانگی دوانزەی 2012 تەواوبوون.

بونیادنان ساڵی 2013 لەلایەن کۆمپانیای وەبەرهێنانی سیلڤەرستینەوە راگیرا تاوەکو کرێچییە سەرەکییەکانی تاوەرە نوێیەکە بدۆزێتەوە، بۆیە کارکردن لە بیناکە تاوەکو 2021 بە ڕاگیراوی مایەوە.

وەبەرهێنەکە دیزانێکی نوێی بۆ سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووو نوێ لە 2015 راگەیاند وەک بەشێك لە رێکەوتنێکی سەرەتایی لەگەڵ دەزگای میدیایی نیوز کۆرپ و توێنتیفێرست سێنچری فۆکس بۆئەوەی نزیکەیی نیوەی ئۆفیسەکانی تاوەرەکە بەکرێبگرن.

دیزاینەکە لەلایەن گروپی بیارکێ ئینگلێس ی دانیمارکیی وەهای وێناکرد کە بینایەک بێت لە حەوت سندوقی لەسەریەک هەڵچنراو، کە بەرزییەکەی هەمان بەرزی دیزاینی بنەڕەتی فۆستەر و هاوبەشان بێت.

پاش ئەوەی دوو کۆمپانیا زەبەلاحە میدیاییەکەی ئەمەریکا بڕیاریاندا گرێبەستەکەیان بۆ بەکرێگرتنی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دوو هەڵبوەشێننەوە، کۆمپانیاکانی سیلڤەرستین لە مانگی یەکی 2020 داوای لە فۆستەر و هاوبەشانکرد کە دیزاینەکەی 2006 بەشێوەیەکی بەرچاو بگۆڕێت.

کۆمپانیا وەبەرهێنەکە بە دەنگی ئەمەریکای ووت کە پرۆسەی دیزانکردنەوە لەلایەن فۆستەر و هاوبەشان هێشتا بەردەوامبوو تاوەکو کاتی نزیکبوونەوەی یادی 20 ساڵەی یانزەی سێپتەمبەر و هیچ رۆژێک دیارینەکرابوو بۆ بڵاوکردنەوەی هێڵکارییەکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دووی نوێ.

چێوەدیوارێکی کانزایی چواردەوری بینا راگیراوەکەی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دوو بەهۆی ئەو نەخشە رەنگاورەنگانەی لەسەری کێشراون بووەتە شوێنێکی گەشتیاریی بەناوبانگ.

کۆمپانیای سیلڤەرستین و پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی لە مانگی شەشی 2018 دا پارەیان دا بە نیگارکێشانی شەقام تاوەکو ئەو وێنانەی سەردیوار بنەخشێنن بۆ جوانکردنی ناوچەکە بەوێنەی وەرەبەرزکەرەوە و لە مانگی نۆی ئەو ساڵەدا کارەکایان تەواوکرد. لە مانگی دەی 2020 دا شوێنێکی باخچەئاسای بیرەفرۆشتنی کڵاورۆژنە لەسەر شەقامەکەی لای پێگەکە کرایەوە.

وێستگەی گواستنەوەی ئۆکیڵەس لە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی نوێ

وێسگەی گواستنەوەی ئۆکیڵەس لە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی لە 3 ی سێی 2016 کرایەوە. دووکانەکانی سەر ئاستی شەقام هێشتا نەکراونەتەوە.

سەقفە سپییەکەی وێستگەکە شێوەیەکی تایبەتی هەیە کە لە دوو قەفەزەی سینگی دوو باڵ ئاسا دەچێت کە بەرەو سەر هەڵکشاون کە لەسەر دوو کەوان دانراون. بەگوێرەی تەلارساز کالاتراڤا وەها دروستکراوە کە هاوشێوەی کۆترێک بێت بە دەستەکانی منداڵێک ئازاد دەکرێت. لەنێوان دوو کەوانەکەدا کڵاورۆژنەیەک هەیە لە رۆژە کەش خۆشەکان و لە یادی ساڵانەی یانزەی سێپتەمبەر دەکرێتەوە.

کۆوێستگەی گواستنەوەکە چوار ملیار دۆلاری تێچوووکە گرانترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە ئەمەریکا. ئەمەش بە نزیکەیی دوو هێندەی بودجەی خەمڵێنراوی پرۆژەکەبوو. هەروەها وێستگەکە حەوت ساڵ زیاتر لە پلانی تەواوبوونی خایاند.

دوو وێستگەکەی ژێر ئاستی شەقامەکە بەشێک لە مۆڵی وێستفیڵدی سەنتەری بازرگانیی لە خۆدەگرێت، کە لەلایەن کۆمپانیا فەرنسایی یونیبەیڵ رۆدامکۆ وێستفیڵدەوە بەڕێوەدەبرێت. ئەمەش جێگەی ئەو مۆڵە تاک نهۆمییە دەگرێتەوە کە لە یانزەی سێپتەمبەر لەژێر کۆبینای سەنتەری بازرگانیی جیهانی داڕوخا.

مۆڵەکەی ئۆکیڵەس لە 16 هەشتی 2016 کرایەوە.

ئۆکیڵەس بە رەنگی سوور و سپی و شیین بۆ یەکەمجار لە 10 یانزەی 2020 رۆشنکرایەوە، لە رۆژی پشووی یادی جەنگاوەراندا، پاش ئەوەی کە پۆرت ئۆسۆریتی سیستەمی ڕووناککردنەوەی نوێکردەوە بەبەکارهێنانی گڵۆپی ئێل ئی دی (لید) کە ووزەی کەمیان دەوێت و رەنگگۆڕن. پۆرت ئۆسۆریتی رایگەیاند کە دانانی 13 هەزار گڵۆپی لید لە ئۆکیڵەس و بیناکانی سەرنتەری بازرگانیی جیهانیی لە ساڵی یەکەمدا بە بڕی 700 هەزار دۆلار تێچووی کارەبا کەمدەکاتەوە.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەکی نوێ

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەکی نوێ لەکاتی دروستکردندا لەسەر بەشی خۆرئاوای جێگەی بینا بنەڕەتییەکە ساڵی 2011.

لەسەرەتادا ناونرا "تاوەری سەربەستی". وەبەرهێنەکەی، پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی لە 27 ـی چواری 2006 دەستیکرد بەکاری بیناکردن، پاش پەسەندکردنی دیزانەکەی مانگی شەشی 2005 کە تەلارسازی ئەمەریکایی دەڤید چایەڵدزی سیکیدمۆر، ئۆوینگز و مێررڵ کێشابووی.

لاری سیلڤەرستین وەبەرهێنەر لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لە 25 ی چواری 2006 رایگەیاند کە ئەو مافەکانی خۆی لە بینای تاوەری سەربەستی داوەتەوە بە پۆرت ئۆسۆریتی، کە پێشتر لە مانگی حەوتی 2001 کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی هەر لەوان بەکرێیگرتبوو. لەبەرامبەردا، مافی ئەوە دراوە بە کۆمپانیاکەی تاوەرە نوێیەکانی دوو و سێ و چواری سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دروستبکات کە تایبەتن بە نوسینگەکان وەک بەشێک لە پلانی دروستکردنەوە.

دیزانەکەی چایەڵدز بۆ تاوەری سەربەستی لادانێکی بەرچاوە لە دیزاینەکەی هاوپیشەکەی دانیاڵ لیبزکایند کە ساڵی 2002 کێشابووی و ساڵی 2003 لەلایەن کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن بۆ دروستکردنەوەی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی پەسەندکرا. بەڵام پلانەکەی چایەڵدز یەک پێکهاتەی گرنگی دیدگاکەی لیبسکایند دەهێڵێتەوە کە داوایکردبوو تاوەری سەربەستی بگاتە بەرزیی 542 مەتر یاخود 1776 پێ، ئەو ژمارەیەش وەک ئاماژەیەکە بە ساڵی سەربەخۆبوونی ئەمەریکا.

لە 27 ی سێی 2009 پۆرت ئۆسۆریتی ناوی تاوەری سەربەستی گۆڕیی بە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک. لە 7 ی حەوتی 2010، رێکخراوی دەرست کە کۆمپانیاییەکی بیناسازیی بازرگانیی نویۆرکە چووە پاڵ پۆرت ئۆسۆریتی وەک هاوبیناکەری سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک.

بە هاتنی مانگی نۆی 2011، بیناسازان گەیشتنە نهۆمی 80ەمینی بیناکە کە پلانبوو 104 نهۆم بێت.

وێستگەی کاتیی هێڵی هەدسن

وێستگەی شەمەندەفەری کاتیی تۆڕی هێڵی هەدسنی پۆرت ئۆسۆریتی کە مانهاتن دەبەستێتەوە بە باکوری رۆژهەڵاتی ویلایەتی نیوجێرزییەوە کە لەسەر بەشی رۆژهەڵاتی زەوییەکە دروستکراوە. لە 23 ی یانزەی 2003 کرایەوە، بەمەش خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری گەڕاندەوە بۆ بەشی خوارەوەی مانهاتن کە لە یانزەی سێپتەمبەرەوە راگیرابوو.

وێستگە کاتییەکە (دەکەوێتە لای راستی وێنەکە) دەرئەنجام تێکدەدرێت بۆ ئەوەی رێگەخۆشبکات بۆ سەنتەری هونەری پێرفۆرمانس. کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن، کە کۆمپانیایەکی هەرەوەزیی هاوبەشی ویلایەتی نویۆرکە و راسپێردرا بە بوژاندنەوەی ناوچەکە لەدوای یانزەی سێپتەمبەر، لە مانگی دەی 2004 هەڵبژێردرا لەگەڵ کۆمپانیای تەلارسازیی نەرویجیی گێهری و هاوبەشان و سنۆهێتا دیزان و بیناکردنی کۆبیناکان ئەنجامبدەن. بەڵام بە هاتنی ساڵی 2011، دوا دیزاین دیارنەبوو بەهۆی ناکۆییەکان لەبارەی ئەوەی کە ئەو سەنتەر کام جۆرە لە چالاکیی ئەنجامبدات و خەمی تێچووی زۆری دروستکردنەکەی.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەکی نوێ

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک لە 3 ـی یانزەی 2014 کرایەوە، کۆمپانیای زەبەلاحی بڵاوکردەنەوە، کۆندی ناست، یەکەم کرێچی گەورەی بوو کە نهۆمەکانی 20 تاوەکو 44یان گرتبوو. تاوەرەکە 542 مەتر بەرزە، کە لەسەریشی لولەکێکی 124 مەتریی هەیە. ئەمەش دەیکاتە بەرزترین بینا لە بەشی خۆرئاوای گۆی زەوی. تێچووی دروستکردنەکەی 3.9 ملیار دۆلاربوو، شێوە دانسقەکەی سەنتەری بارزگانیی جیهانیی یەك پێکدێت لە بنکەیەکی شێوە خشتەکیی کە لە سەرییەوە هەشت شێوە سێگۆشە بەرزبوونەتەوە لە بنکەیەکی هەشتلاوە تاوەکو ناوەڕاست و لەسەرەوە سەقفەکەی چوارگۆشەیە، ئەمەش شێوەی پێچان بە بیناکەدەدات.

نهۆمی 2 تاوەکو 19، کە بنکەی تاوەرەکە پێکدێنن، و 92 تاوەکو 99 نهۆمی میکانیکین و هیچ نیشتەجێیەکیان تێدانیە.

یەکێك لە سەرەکیترین شوێنە سەرنجراکێشە گەشتیارییەکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک بریتییەکە لە روانگەی جیهانی یەک، کە لە 29 ـی پێنجی 2015 کرایەوە لە نهۆمەکانی 100-102 کە دیمەنێکی 360 پلەیی شاری نویۆرک و تاوەکو دووریی 72 کیلۆمەتر بە هەر ئاراستەیەکدا دابیندەکەن. تاوەرەکە 71 ئاسانسواری تێدایە کە پێنجیان لە نهۆمەکانی دیکە ناوەستن و راستەوخۆ میوانان لە نهۆمی یەکەمەوە دەبەن بۆ نهۆمی 102، کە نهۆمی روانگەکەیە، کە تەنها 47 چرکە دەخایەنێت.

کرێچی سەرەکی دیکەی بیناکە کە دوو نهۆم یان زیاتریان بەکرێگرتووە لە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک لە کۆی 278 هەزار مەتر دووجای شوێنی ئۆفیس بریتیین لە ئاژانسی گومرگ و پاراستنی سنوری حکومەتی فیدراڵی ئەمەریکا و نویسنگەی فیدراڵی ئیدارەدانی باری فریاگوزاری و دەزگای گشتی خزمەتگوزایی ئیداریی، و کۆمپانیاکانی گروپی دازن و خزمەتگوزاریی وەبەرهێنەری موودی و ستاگوێڵ ئای ئێن سی و وەندەرکایند (پێشتر باونس ئێکس بوو)

رێکخراوی دەرست، کە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک بەڕێوەدەبات، بە دەنگی ئەمەریکای ووت کە بە هاتنی مانگی هەشتی 2021، 90٪ ـی شوێنی ئۆفیسەکان بەکرێدرابوون.

سەنتەری نوێی رۆڵاند پێرڵمان بۆ هونەری پێرفۆرمانس

بیناکردنی ژێر زەوی سەنتەری هونەری پێرفۆرمانس ساڵی 2018 دەستپێکرد، لەدوای داخستنی وێستگەی کاتیی هێڵێ هەدسن لە 3 ـی سێی 2016، دواجاریش رووخاندنی و دەستپێکردن بە دروستکردنی شوێنی راگرتنی ئۆتۆمبێل لە ژێر زەوی لە 2017دا.

سەرکردایەتی سەنتەرەکە مانگی یانزەی 2015 کۆمپانیای ئاڕ ئی ئێکسی نویۆرکی هەڵبژارد بەرابەریی جۆشوا راموس بۆ دیزاینکردنی شوێنەکە. پاش ئەوەی دیزاینی بنەڕەتی کە لەلایەن گێهری هاوبەشان و سنۆهێتاوە کێشرابوو، هەڵوەشێنرایەوە. سەنتەرەکە دواتر ناوی بزنسمانی ملیاردێر رۆناڵ پێرڵمانی زیادکرد بۆ ناوەکەی لەپای بەخشینی 75 ملیۆن دۆلار بە پرۆژەکە لە مانگی شەشی 2016. پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی کە خاوەنی زەویەکەیە، لە مانگی دووی 2018 شوێنەکەی بە کرێی 99 ساڵ بەخشییە سەنتەرەکە.

کاری سەر زەمینی سەنتەرەکە لە 10 نۆی 2019 دەستیپێکرد، بە گەیشتنی شێلمانی پۆڵا کە تاوەکو ساڵی 2021 بەردەوامبوو، کە ئاهەنگی تەواوبوونەکەی لە 23 شەش ئەنجامدرا.

New 7 WTC

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی حەوتی نوێ (لای راست) لە 23 ـی پێنجی 2006 کرایەوە، پاش ئەوەی لە ئاهەنگێکیدا لە مانگی یانزەی 2002 بەردی بناغەی دانرا .

لاری سیلڤەرستین کە بینای حەوتی دروستکردبوو، تەلارسازی ئەمەریکایی دەیڤد چایەڵدزی کۆمپانیای سکیدمۆر و ئۆوینز و مێریڵی راسپارد بە دیزاینکردنی بینایەکی نوێ لە مانگەکانی پاش یانزەی سێپتەمبەر. وەبەرهێنەرەکە بە گۆڤاری نویۆرکی ووت "بینا کۆنەکەی ژمارە 7 بینایەکی بەردیین بوو - قورسبوو، قەبەبوو. ئەمجارە، بینایەک دروستدەکەین کە هەستێکی ناسکتر ببەخشێت."

دیزاینەکانی چایەڵدز تاوەرێکی 52 نهۆمیی شوشەی باریکەلەترە کە وێستگەیەکی بچووکتری کارەبا لە بنکەیەدایە، لە شێوەی چوارلایەکی لابەرامبەر تەریبدا بۆ رێگەخۆشکردن بۆ دروستکردنەوەی ئەو لایەی بیناکە کە دەکەوتە سەر شەقامەکەی بەردەمی.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی حەوت بووە یەکەم بینا لە شاری نویۆرک کە ریزبەندیی دیزاینی پێشەنگی ووزە و ژینگەی لە ئەنجومەنی ئەمەریکی بینای سەوزی قازانج نەویست وەرگرێت.

لە کرێچییە گەورەکانی بیناکە، برۆدکاست میوزیک ئای ئێن سی، جێفری بیەرز ئینتەرناشناڵ، مانسوێتۆ ڤێنچەرز، مۆوێت هێنەسیی یو ئێس ئەی، کۆمپانیای موودیی، ئەکادیمانی زانستەکانی نویۆرک، کۆمپانیاکانی سیلڤەرستین، ویلمەرهەیڵ و زۆلا.

سەنتەری بازرگانیی جیهانیی حەوتی نوێ

پارکی خێزانی سیلڤەرستاینی نوێ

پارکی خێزانی سیلڤەرستینی نوێ، پێگەیەکی سێگۆشەیە کە لەسەر لای رۆژهەڵاتی جێگەی بنەڕەتی بینای حەوت دروستکرا و ساڵی 2004 تەواوکرا.

لەلایەن تەلارسازی باخداری و پارک کێن سمیس ی نویۆرک دیزاینکراوە، ئەو پارکە 1390 مەتر چوارگۆشەیە فوارەیەکی بازنەیی تێدایە کە چواردەوردراوە بە درەختی گەورە و دەوەن. وەها دروستکراوە کە ببێتە پەناگەیەکی هێمن بۆ ئەوانەی لەو ناوە کاردەکەن و بۆ خەڵکی ناوچەکە و میوانان.

لە بنەڕەتدا لە ناوەندی فوارەکەدا پەیکەری "گوڵە میزەڵدان"ێکی سور دانرابوو کە لەلایەن جێف کوونزی هونەرمەندی ئەمەریکییە دروستکرابوو. ئەو پەیکەرە 2.7 مەتر بەرزبوو و لە ستییل دروستکرابوو، کە بووە سیمبولی پارکەکە، لە مانگی 10 ـی 2018 لابراوە بۆ نۆژەنکردنەوە لەوکاتەی کە پارکەکەش نۆژەندەکرایەوە. پاشان فوارەکە کەوتەوە گەڕ، بەڵام کۆمپانیاکانی سیلڤەرستین لە مانگی هەشتی 2021 بە دەنگی ئەمەریکایان ووت کە تاوەکو ئەو کاتەش پەیکەرەکە لە ئەوروپا لە نۆژەنکردنەوەدایە.

پێگەی داهاتووی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل

پاش ساڵانێک لە دانوساندن لەبارەی چارەنوسی پێگەی پیر نیکۆڵاس، دەستەڵاتە خۆجێیەکان و ویلایەت گەیشتنە رێککەوتنێکی بنەڕەتی لەگەڵ لقی ئەمەریکای کۆکەنیسە ئۆرتۆدۆکسە یۆنانییەکان لە مانگی حەوتی 2008 بۆ ئەوەی کەنیسەکە لە پارکێکدا دروستبکرێتەوە کە یەک کۆڵان لە خۆرهەڵاتی شوێنی بینا بنەڕەتییەکەوە دوورە. ئەم رێکەوتنەش ئەوە دەخوازێت کۆکەنیسەکە مافی خاوەندارێتی کەنیسە خاپووربووەکە بگوێزێتەوە بۆ پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی، تاوەکو ئەو ئاژانسە جووت ویلایەتییە دەستبکات بە کاری هەڵکەندن بۆ دروستکردنی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل بۆ سەنتەری بازرگانی جیهانیی نوێ.

لەبەرامبەر گوستنەوەی مافی زەوییەکەدا، پۆرت ئۆسۆریتی رازی بوو بڕی 20 ملیۆن دۆلار بدات بە کۆکەنیسەکە بۆ دروستکردنەوەی کەنیسەکە لەسەر زەوییەکی گەورەتر لە شوێنە نوێیەکە و رەزامەندیشی دەربڕی بە خەرجکردنی 20 بۆ 40 ملیۆن دۆلاری دیکە بۆ دروستکردنی سەکۆیەک لەسەر سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل کە بەرگەی بینا نوێیەکە بگرێت.

بەڵام گفتوگۆکان بۆ گەیشتن بە دواڕێکەوتن لەوبارەیەوە لە مانگی سێی 2009دا شکستیانهێنا. پۆرت ئۆسۆریتی بەردەوامبوو لەسەر کاری هەڵکەندن لە جێگەی کەنیسە کۆنەکە لە ناوەڕاستی 2010، ووتیان کە ناتوانن چیتر چاوەڕوانبن بۆ دەستپێکردنی دروستکردنی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل کە وەک شاخوێنبەرێکی سەرەکی ژێرزەوی دەبێت بۆ دروستکردنەوەی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی. کۆکەنیسەکان مانگی دووی 2011 داوای یاساییان لەدژی پۆرت ئۆسۆریتی تۆمارکرد و بەوە تۆمەتباریانکرد کە بەنایاسایی چوونەتە سەر زەویەکەیان و بڕگەکانی رێکەوتنە سەرەتاییەکەی زەوییان پێشێلکردووە.

حاکمی ئەوکاتی ویلایەتی نویۆرک، ئەندرو کوەومۆ ناوەندگیریکرد بۆ گەیشتن بە دوایین رێکەوتن لەنیوان هەردوولادا لە 14 ـی دەی 2011. ئەمەش بواری رەخساند بۆ کۆکەنیسەکان بۆ دەستکردن بەکاری دیزاینکردنی کەنیسە نوێیەکە.

پارکی ئازادیی نوێ

پارکی ئازادی، زەوییەکەی چوار هەزار مەتر دووجای شوێنی حەوانەوەیە کە حەوت مەتر لە ئاستی شەقامەکە بەرزترە، لە 29 ـی شەشی 2016 کرایەوە. پێگەی لاکێشەی پارکەکە کە لەسەربانی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێلە، کە بریتییە لە شوێنێکی پشکنینی بارهەڵگر و پاسەکان کە دەچنە گۆڕەپانی ژێر ناوەندی بازرگانیی جیهانییەوە.

تەلارسازی باخداری و پاركی ئەمەریکایی جۆزێف براون دیزاینی پارکەکەیکردووە، کە خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی، ساڵی 2013 ئاشکراکرا و دروستکردنی پرۆژەکە ساڵی دواتر بە تێچووی 50 ملیۆن دۆلار دەستیپێکرد.

لە پاش تەواوبوونی، دوو پەیکەری بێوێنە لەسەر سەکۆ بەرزکراوەکەی پارکەکە دانران.

یەکێکیان کاری هونەرمەندی ئەڵمانی فریتز کۆوینگە بەناوی گۆیەکە، کە لە بنەڕەتدا لە ناوەندی مەیدانی ئۆستن تۆبینی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی دانرابوو تاوەکو ئەوکاتەی بەهۆی رووخانی دوو تاوەرەکەوە قوپا. ئەو پەیکەرە برۆنزییە 7 مەتر بەرزە بۆ یەکەمجار دیسانەوە لە باتریی پارک لە 11ـی سێی 2002 نمایشکرایەوە و تاوەکو 2012 لەوێ مایەوە، تاوەکو نۆژەنکردنەوەی پارکەکە داوایکرد لە کۆگایەك هەڵبگیرێت. هەڵمەتێکی جەماوەریی راگەیەندرا بۆ گێڕانەوەی گۆیەکە بۆ لای جەماوەر و دانانی لە نێو کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی. لەپاش مردنی کوینگ لە 22 ـی دووی 2017، ئیشەکەی لە 6 ـی نۆی هەمان ساڵدا گواسترایەوە بۆ پارکی ئازادی. گۆیەکە بە فەرمی لە 29 ـی یانزەی 2017 لە ئاهەنگێکدا پەردەی لەسەر لادرا.

پەیکەرەکەی دیکە بریتییە لە مۆنیومێنتی کاردانەوەی ئەمەریکا کە هی هونەرمەندی ئەمەریکی دوویی بلومبێرگ ە.

ئەو کارە هونەرییە برۆنزییە 4 مەتر بەرزە نمایندەی سەربازێکی ئەمەریکی هێزی ئۆپراسیۆنە تایبەتەکانە بەسەر ئەسپەوە، وەک پێزانینێک بۆ سەربازە ئەمەرکییەکان کە نێردرابوون بۆ ئەفغانستان پاش هێرشەکانی یانزەی سێپتەمبەر کە لە هەفتەکانی یەکەمی هێرشەکانیاندا لە ئەفغانستان بەسواریی ئەسپ دەڕۆیشتنە بەرەکانی جەنگ لە دژی چەکدارانی تاڵیبان کە پەناگەیان بۆ ئەلقاعیدا دابینکردبوو. بلومبێرگ ئیلهامی پەیکەرەکەی لە وێنەکانی حکومەتی ئەمەریکا و سەربازە ئەمەریکییەکان وەرگرت کە بەسواریی ئەسپ لەگەڵ هاوپەیمانە ئەفغانییەکان ناوچەی شاخاویی سەختیان بڕی لە مانگی دەی 2001دا.

مۆنیومێنتی کاردانەوەی ئەمەریکا یەکەمجار لە 11ـی یانزەی 2011 نمایشکرا لە لۆبی شەقامی رۆژئاوای سەنتەری دارایی وەن وۆڕلد، لە تەنیشت پێگەی تاوەرەکان. لە 19 ـی دەی 2012 گواسترایەوە و لە شوێنێکی دەرەوەی بینا لەسەر شەقامێک دانرا، لە نزیک دەروازەی کاتیی وێستگەی شەمەندەفەری هەدسن کە ئەوکات بینای سەنتەری بازرگانیی جیهانیی یەک لە دروستکردندابوو. ئینجا پەیکەرەکە بۆ دوایین جار گواسترایەوە بۆ پارکی ئازادی و بۆ جاری سێیەم لە ئاهەنگێکیدا لە 13 نۆی 2016 پەردەی لەسەر لادرایەوە.

New Vehicle Security Center

سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێلی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی لە 31ـی دەی 2014 کرایەوە، سێ رۆژ پێش ئەوەی سەنتەری بازرگانیی جیهانی بکرێتەوە. دەروازەی سەر شەقامی ئازادی بۆ چوونەناوەوە و پشکنینی ئەو بارهەڵگرانەیە کە پێشتر پەسەندکراون و پاس و قەمەرەش کە دەچنە تۆڕی جادەکانی ژێر زەوی، شوێنەکانی بارداگرتن و شوێنی راگرتنی ئۆتۆمبێل بینا جیاجیاکانی کۆبینای سەنتەری بازرگانیی جیهانیی. هیچ چوونەناوەوەیەک بۆ راگرتنی ئۆتۆمبێلی گشتی نیە.

پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی کە خاونی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێلە مۆڵەتی دەستپێکردنی پرۆژەکەی بە بڕی 667 ملیۆن دۆلار دا و لە ناوەڕاستی 2010 دەستکرا بە کارکردن تێیدا. بینا کۆنکرێتییە یەک نهۆمییەکەی چوونەناوەوەی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل ساڵی 2013 تەواوبوو، ئەمەش رێگەی خۆشکرد بۆ دروستکردنی پارکی ئازادی لەسەر سەربانی بیناکە لە ساڵی دواتردا.

یەکێک لە خەسڵەتە هەرە دیارەکانی دەروازی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل بریتییە لە "دیواری زیندوو"ـی رووەک کە 91 مەتر درێژە و دەڕوات بەرەو ئاستی شەقامەکە لە کەناری باکوری پارکی سەربانەکەوە.

پێگەی داهاتووی سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل لە بینای 5ـی سەنتەری بارزگانی جیهانی

نزیکەی دەساڵ دوای ئەوەی هێرشەکانی یانزەی سپێبتەمبەر وایانکرد بیناکەی دۆیچە بانک بەکەڵکی کارکرتیاکردن نەمێنێت، مانگی دووی 2001 رووخاندنی بیناکە کۆتاییهات کاتێک کرێکارەکان گەیشتنە بناغەی بیناکە.

لە یەکەم هەنگاودا بۆ تەختکردنی تاوەرەکە، کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن، کە کۆمپانیایەکی هاوبەشی شار و ویلایەتی نویۆرکە راسپێردرا بە ژیانەوەی ناوچەکە پاش یانزەی سێپتەمبەر، بەڵێنیدا بە کڕینی ئەو موڵکە لە دۆیچە بانک بە بەبڕی 90 ملیۆن دۆلار و خەرجکردنی تێچووی رووخاندنەکەی وەک بەشێك لە رێککەوتن کە ساڵی 2004 ئەنجامدرا. ئەو رێککەوتنە داواشیکرد کە بانکەکە بڕی 140 ملیۆن دۆلار لە کۆمپانیاکانی بیمەش وەرگرێت وەک چارەسەرێك بۆ ناکۆکییەکەیان لەبارەی کەڵکنەمانی تاوەرەکە. بەشێکی دیکەی رێککەوتنەکە ئەوەیە کە بەشێک لە شوێنی تاوەرەکە لەدوای رووخاندنی بەکاربهێنرێت بۆ سەنتەری ئاسایشی ئۆتۆمبێل کە خزمەتی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی دەکات. ئەوەی دەشمێنێتەوە تەرخانبکرێت بۆ دروستکردنی ئەو بینایەی کە پێشنیازکراوە ببێتە سەنتەری بازرگانیی جیهانیی پێنج کە وادەکات لە چێوەی پێشووی سەنتەری بازرگانیی جیهانی بەرەو باشوور دەربچێت.

خاوەنداریی پێگەکە لە 31 ی هەشتی 2004 درایە کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن. بەڵام بەربەستەکانی بەردەم رووخاندن لە ساڵی دواتردا سەریانهەڵدا. دەستەڵاتداران ماددەی زیانبەخشی لەوە زیاتریان لە بیناکە دۆزییەوە کە چاوەڕواندەکرا، ئەمەش بووە مایەی ناکۆکی زیاتری ژینگەیی و دارایی لەگەڵ دانیشتوانی دەوروبەر و یاسادانەران و بەڵێندەران لەبارەی پرۆسەی مەترسیداری پاکژکردنەوە و رووخاندن. هەروەها کرێکارەکان پارچەی ئێسکیان لە سەربانی بیناکە لە ساڵانی 2005 و 2006 دۆزییەوە کە رووفاتی قوربانیانی داڕمانی تاوەری باشوور بوو لە هێرشەکانی یانزەی سێپتەمبەر، ئەمەش بووە مایەی دواخستنی پلانەکانی رووخاندن بۆ ئەنجامدانی پشکنین بۆ دۆزینەوەی رووفاتی دیکە. زیاد لە 700 پارچە ئێسک دۆزرانەوە.

دواجار رووخاندن لە 19 ـی سێی 2007 دەستیپێکرد کاتێک کرێکارەکان دەستیانکرد بە هەڵوەشاندنی نهۆمی 40 هەمی تاوەرەکە. لە چوار مانگی دواتردا سێزدە نهۆمی دیکە هەڵوەشێنران وەک بەشێک لە پرۆسەیەک کە پاکژکردنەوەی نهۆمێک ئەنجامدەدرێت پێش هەڵوەشاندنی.

لە 18 هەشتی 2007 ئاگرێکی گەورە لە نهۆمەکانی 13 بۆ 18 لە تاوەرەکە کەوتەوە، تاوەکو ئەوکاتە هەڵوەشاندن گەیشتبووە نهۆمی 26. کارمەندانی ئاگرکوژێنەوە نەیانتوانی ئاگرەکە کۆنترۆڵ بکەن لەبەر نەبوونی ئاو بەهۆی شکانی بۆری ئاو لە ژێرزەمینەکە و رێڕەی دەربازبوونیان بە دیواری کاتیی و بەربەست گیرابوون کە لەلایەن بەڵێندەرانەوە دانرابوون. دوو کارمەندی ئاگرکوژاندنەوە گیانیان لەدەستدا بەهۆی هەڵمژینی دووکەڵ و هەموو کارەکانی رووخاندن لە بیناکە راگیران.

مانگی پێنجی 2008 پاکژکردنەوە دەستیپێکردەوە پاش ئەوەی دەرکەوت کە بناغەی بیناکە جێگیرە و رێکاری سەلامەتی گیراونەتەبەر . ئەو رێوشوێنانە لە ساڵی 2009 تەواوکران.

کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن لە مانگی یانزەی 2009 دەستیکردەوە بە رووخاندن. پاش خەرجکردنی زیاد لە 260 ملیۆن دۆلار،کاری رووخاندن لە مانگی دووی ساڵی 2011 کۆتاییهات. پرۆسەکە شەش ساڵی خایاند و حکومەتی فیدراڵ کۆمەکی دارایی پرۆژەی پاککردنەوە و ڕووخاندنی کرد. ئینجا کۆنترۆڵی بەشی باکوری بیناکە، کە پێشتر دۆیچە بانک بوو، گواسترایەوە بۆ پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی بۆ دەستکردن بە کاری هەڵکەندن بۆ دروستکردنی سەنتەرێکی ئاسایشی ئۆتۆمبێل بۆ کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی.

زەوویەکی دەستلێنەدراو کە دانراوە بۆ سەنتەری بازرگانیی جیهانیی پێنج

پاش 10 ساڵ لە تەواوبوونی هەڵوەشاندنەوەی بینای دۆیچە بانک کە لە هێرشەکانی یانزەی سێپتەمبەر زیانی پێگەیشتبوو، بەشی باشووری شوێنەکەی تاوەکو ساڵی 2021 بەبێ دەستکاریکردن مایەوە، لەبەرئەوەی پلانەکانی بۆ درستکردنی تاوەری سەنتەری بازرگانیی جیهانیی پێنج هێشتا لەلایەن چەندین ئاژانسی حکومییەوە پەسەند نەکرابوو. کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن خاوەنداریی ئەو پارچە زەویەی دەکرد کە ناسراوە بە پێگەی 5.

پاش کردنەوەی یادگەمەیدانی نیشتمانیی یانزەی سێپتەمبەر لە مانگی نۆی 2011، کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن ڕێگەیدا کە بەشی باشوور کە پێگەی 5 ە بەکاربهێنرێت وەک ناوچەی چاوەڕوانیی سەردانکارانی مەیدانەکە کە بە پەرژین دەورەدراوە. لە 15 ـی پێنجی 2014 شوێنی چاوەڕوانیی لە پێگەی 5 چۆڵکرا و پەرژینی چواردەوری یادگەمەیدانی مۆزەخانەی نیشتمانیی یانزەی سێپتەمبەر لابرا، بەمەش سەردانکاران بۆ یەکەمجار بەبێ بەربەست گەیشتن بە مەیدانەکە.

کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن بڕیاریدا کە بەشە دەستکارینەکراوەکەی پێگەی 5 بکاتە پارکێکی کاتیی وەک بەشێک لە پرۆژەی داونتاون ئەلایەنس کە گروپێکی قازانج نەویستە و کاردەکات بۆ بزنسەکانی بەشی خوارەوەی مانهاتن. پارکەکە لە 2 ـی نۆی 2014 کرایەوەو ناونرا مەیدانی شەقامی ئەلبەنی کە کورسی دانیشتن و درەخت لەخۆدەگرێت لەگەڵ وێنەی رەنگاورەنگی سەردیواری جیاکەرەوەی پارکەکە لە پێگەی فەرماندەیی پۆلیس.

کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن رێگەی بە پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی دا بەبیناکردنی بینای کاتیی لە پێگەی 5 لە ساڵی 2014. ئەو بینا کاتییانە ئۆفیسی فەرماندەیی پۆلیسی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی پۆرت ئۆسۆریتی لەخۆدەگرێت، کە 24 ی چواری هەمان ساڵ چوونە ناو بینا کاتییەکە.

لە هەنگاوێکی گەورەدا بە ئاراستەی دروستکردنی تاوەری سەنتەری بازرگانیی جیهانیی پێنج، دەستەڵاتداران 26ـی شەشی 2019 داوای پێشنیازیانکرد بە نیەتی دەستکەوتنی پلان لەلایەن وەبەرهێنەرانەوە کە یان ئەوەتا زەوییەکە بە کرێ بگرن یاخود بیکڕن بۆ دروستکردنی بینای بازرگانیی یاخود بەکارهێنانی تێکەڵ.

لە 11 ـی دووی 2021 دەستەڵاتداران کەوتنە دانوساندنی تایبەت لەگەڵ رشتەیەك لە وەبەرهێن کە پێشنیازیانکردبوو زەویەکە بەکرێ بگرن بۆ دروستکردنی بینایەک کە بەزۆری بۆ نیشتەجێبوون بێت. ئەو کرێگرتنە 99 ساڵییە وادەکات وەبەرهێنەکان راستەوخۆ کرێ بدەن بە پۆرت ئۆسۆریتی.

کۆمپانیاکانی سیلڤەرستین رابەرایەتی ئەو رشتەی کۆمپانیایانەی دەکرد کە کۆمپانیای بروکفیڵدی کەنەدی و دوو کۆمپانیای بچووکی نویۆرک و ئۆمنی نویۆرک و دابار بۆ گەشەکردن و هاوەڵانی لەخۆگرتبوو.

پۆرت ئۆسۆریتی بە دەنگی ئەمەریکای راگەیاند کە دانوساندنەکان لەگەڵ ئەو ڕشتە کۆمپانیایە لە مانگی هەشت بەردەوامن بۆ تەواوکردنی وردەکارییەکانی بەکرێگرتنەکە بۆ دروستکردنی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی پێنج لە داهاتوودا، بەبێ ئەوەی کاتێک دیاریکرابێت کەی دانوساندنەکان تەواودەبن.

کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی پیر نیکۆڵاسی نوێ و پەرستگای نیشتمانی

دوای نزیکەی 20 ساڵ لە داڕووخانی کەنیسەکە لە یانزەی سێپتەمبەردا، بیناکردن لە کەنیسە نوێیەکە و پەرستگای نیشتمانی لە زەویەکی نزیک لە بینا کۆنەکە لە مانگی هەشتی 2021 تەواوبوو. لەلایەن تەلارسازی ئیسپانی سانتیاگۆ کالاتراڤاوە دیزاینکرا کە یەکەمجار لە 2012 بەرپرسانی کۆکەنیسەکان رایانسپار بە کێشانی نەخشەکەی.

دیزانەکەی کاڵاتراڤا، کە ساڵی 2013 بڵاوکرایەوە، وەهای وێناکردبوو کە گوومەزێکی سپی مەڕمەڕبێت و چوار پایەی لەدەور بێت، هاوشێوەی ئایا سۆفیای ئیستانبوڵ و کەنیسەی هۆڵی سەیڤیەر لە چۆرا، کە دوو کەنیسەی ناوداری کەنیسەی ئەرتۆدۆکسی یۆنانین کە دواتر گۆڕدران بە مزگەوت لەلایەن دەستەڵاتدارانی تورکیاوە ساڵی 2020.

پۆرت ئۆسۆریتی نویۆرک و نیوجێرزی ، کە رازیبوون لەسەر دروستکردنەوەی کەنیسەکە لە زەویەکی نوێ لە پاش رێکەوتنی 2011، رێکەوتنێکی دیکەیان لە 21 ـی هەشتی 2017 واژۆکرد کە زەوییەکە بە کرێ بدەنە کۆکەنیسەکان بۆ ماوەی 198 ساڵ. رێککەوتنە نوێیەکە بەکرێدانی زەوییەکە بە بڕی یەک دۆلار لە ساڵێکدا دەداتە کۆکەنیسەکان و بژاردەی ئەوەی کە هەر کاتێک بیانەوێت بتوانن بە بڕە پارەیەکی کەم زەویەکە بکڕن. کۆکەنیسەکان رازیبوو کە پۆرت ئۆسۆریتی خاوەندارێتی زەوییەکەی هەبێت بۆ ئەوەی ئاژانسە حکومییەکە بەرپرسیارێتی دەستخستنی مۆڵەتەکان و پەسەندکاریی یاسایی لەوادەی پرۆسەی دروستکردنەکەدا بەدەستبخات.

بەڵام کارەکانی بیناکردن لە مانگی 12 ـی 2017 راگیران کاتێک سکانسکا، کۆمپانیای بیناکردنی سویدی، ڕایگەیاند کە کۆکەنیسەکان پارەیان بۆ خەرجنەکردوون. کۆکەنیسەکان چەند مانگێک پێشتر ئاشکرایکرد کە لەڕووی داراییەوە بەشێوەیەکی سەخت کورتیان هێناوە کە ساڵانێکی زۆرە کەڵەکە بووە و لە مانگی چواری 2018 کۆمپانیای پرایس وۆتەرهاوس کووپەرزی راسپارد بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە لە دارایی کەنیسە-پەرستگاکە بەهۆی زیادخەرجکردنی گەورەوە.

لێکۆڵەران مانگی 10 ـی 2018 گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە هیچ گەندەڵی و خراپبەکارهێنانێک نەکراوە لەلایەن ئەندامانی کۆکەنیسەکانەوە. هەروەها کۆکەنیسەکان پێشنیازی کۆمپانیاکەی پەسەندکرد بۆ دروستکردنی دەستەیەکی نوێی سەربەخۆ بەناوی "هاوڕێیانی پیر نیکۆڵاس" بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ تەواوکردنی پرۆژە راگیراوەکە.

گروپی هاوڕێیانی پیر نیکۆڵاس ملیۆنان دۆلاری زیادەیان لەڕێگەی بەخشینەوە کۆکردەوە، ئەوەش وایکرد بتوانرێت بیناکردن لە 3 ـی هەشتی 2020 دەستپێبکاتەوە. تێكڕای پارەی کۆکراوە لە مانگی شەشی 2021 گەیشتە 95 ملیۆن دۆلار. ئەوەش بەنزیکەیی پێنج هێندەی بڕی بنەڕەتی تێچووی بیناکردنەوەبوو.

بەشی دەرەوەی کەنیسە-مەزارگە لە 10 ـی نۆی 2021 تەواوکرا و رۆشنکرایەوە، لە ئێواری رۆژی پێشتری یادی 20 ساڵەی هێرشەکانی یانزەی سێپتەمبەر. نزیکەی دوو مانگ دواتر، سەرکردەی رۆحیی مەسیحییەکانی کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی خۆرهەڵات، بارتەلۆمەیۆ، رابەرایەتی مەراسیمی کردنەوەی دەرگاکانی کەنیسەکەی لە 2 ـی یانزەی 2021 ئەنجامدا.

دروستکردنی بینای نوێی هۆڵی فیتەرمان لە ساڵی 2011 بەرەو تەواوبوون دەچێت لە دوای ساڵانێک لە دواکەوتن لە رووخاندنی بینا کۆنە زیانپێگەیشتووەکە.

لە چەند هەفتەی دوای یانزە سێپتەمبەر، بینای هۆڵی فیتەرمان بە پۆشراویی مایەوە لەکاتێکدا زانکۆکە لە گفتوگۆدا بوو لەگەڵ کۆمپانیاکانی بیمە لەبارەی چارەنوسی بیناکە. کۆمپانیای ئێف ئێم گڵۆبەل بۆ بیمە دەیوت کە دەکرێت هۆڵی فیتەرمان چاکبکرێتەوە، لەکاتێکدا زانکۆکە جەختیدەکردەوە کە بیناکە گونجاونییە. ئەو ناکۆکییە ساڵی 2004 یەکلاکرایەوە کە ئێف ئێم گڵۆبەڵ رازیبوو بڕی 90 ملیۆن دۆلار بدات بە زانکۆ لەبەرامبەر ئەو زیانانەی بەر بیناکە کەوتوون.

دواتر هەمان ساڵ زانکۆکە کۆمپانیای تەلارسازیی پای کۆب فرید و هاوبەشانی بەکرێگرت بۆ داڕشتنی پلانی پاکژکردنەوە و رووخاندنی هۆڵی فیتەرمان بەشێوەیەک کە چواردەورەکەی بپارێزێت لە ژەهرانەی کە لە ناو بیناکەدا بوون. هەروەها کۆمپانیاکە راسپێردرا بە دیزاینکردن و دواترین دروستکردنی هۆڵی فیتەرمانی نوێ لە هەمان پێگە. بەڵام پرۆژەکە زیاتر دواکەوت بە هۆی پرۆسەی درێژخایەنی پێداچوونەوەی پلانەکان لەلایەن دەستەڵاتداران و هەوڵەکانی زانکۆکە بۆ کۆکردنەوەی پارەی پێویست لە بەرپرسانی شار و ویلایەتەکە بۆ بەردەمیدان بە پرۆژەکە.

پلانەکانی زانکۆکە ساڵی 2007 زیاتر دواکەوتنیان بەخۆەبینی کاتێک ئاگرێکی کوشندە کارەکانی هەڵوەشاندنەوەی لە بینای دۆیچە بانکی نزیکی کەوتەوە کە ئەویش بەشێوەیەکی سەخت لە یانزەی سێپتەمبەر زیانی پێگەیشتبوو. ئەو ئاگرە پرسیاری نوێی ڕێوشوێنی سەلامەتیی هێنایە گۆڕێ لەبارەی هەڵوەشاندنەوەی هۆڵی فیتەرمان کە لەوکاتەدا راگیرابوو. دەستەڵاتداران داوایان لە زانکۆکەکرد پێشنیازی نوێکراوە بخاتەڕوو کە پێویستی بە پێداچوونەوەی زیاتربوو.

ئاژانسی پاراستنی ژینگەی ئەمەریکی پلانی زانکۆکەی بۆ هەڵوەشاندنەوەی بیناکە لە مانگی سێی 2008 پەسەندکرد و پرۆسەکە دەستیپێکرد. زانکۆکە لە 13 ی یانزەی ئەو ساڵە هێزێکی دیکەی پێدرا کاتێک دەستەڵاتداران رایانگەیاند کە رەزامەندن لەسەر دابینکردنی بڕی 325 ملیۆن دۆلار بۆ رووخاندن و دروستکردنی بینایەکی نوێ. ئەو بڕە پارەیە 139 ملیۆن دۆلاری لە حکومەتی شاری نویۆرکەوە بوو، 80 ملیۆن دۆلاری کۆمپانیا بیمەبوو، ئەوەی تریشی لە حکومەتی ویلایەتەکەوە دابینکرا.

پاکژکردنەوەی هۆڵی کۆنی فیتەرمان لە مانگی پێنجی 2009 تەواوبوو و هەڵوەشاندن دەستیپێکرد، لە مانگی 11 ئەو ساڵەدا گەیشتنە نهۆمی یەکەم. زانکۆکە خێرا دەستیکرد بە دروستکردنەوەو لە 1 ـی دوازدەدا مەراسیمی دەستپێکردنی دروستکردنی هۆڵی فیتەرمانی ئەنجامدا.

هۆڵی فیتەرمانی نوێ

نزیکەی 11 ساڵ دوای ئەوەی هۆڵی فیتەرمان لە یانزەی سێپتەمبەر زیانی پێکەوت، بینای نوێی هۆڵی فیتەرمان بۆ یەکەمجار لە 27 ـی هەشتی 2012 کرایەوە، لە کاتێکدا کارەکانی ناوەوەی هەندێک بەشی بیناکە هێشتا بەردەوامبوون. لەو بەشانەی کە تاوەکو ئێستاش لە بیناکردندان گالەری هونەرە جوانەکان و کافتریایەکە.

پاش تەواوبوونی بیناکردنی ناوەوە، بینانی نوێی هۆڵی فتەرمان 37100 مەتر چوارگۆشە رووبەری بەکارهێنانی هەیە بەبەراورد بە 34800 مەتردووجای بینا کۆنەکە.

ئەو بینا 14 نهۆمییە لەناو بیناکانی دەوروبەریدا دیارە کە رووکارەکەی خشتی سوور و شوشەیەو بەشێوەیەک دروستکراوە کە بەلایدا تێدەپەڕیت ببینیت لە ژوورەوە چی دەگوزەرێت و هانی جڤاک بدات شوێنەکانی بەکاربهێنن، کە یەکێک لەوانە سەنتەرێکی کۆنفرانسە لە سەربانەکەی.

هەشتا پۆلی نوێ و تاڤیگەی کۆمپیوتەرەکانی هۆڵی فیتەرمان تەکنەلۆجیای پێشکەوتووی فێربوون لەخۆدەگرن کە ئەمەش گوڕی بەخشیووە بە تواناکانی 2012 ـی زانکۆکە، ئەمەش وایکردووە قەرەباڵغی سەر شەقامی کامپەکە کەمبکاتە کە زۆرێک لە قوتابییەکانی لە بینای گەڕۆکدا وانەیان دەخوێند.

دیزاینکارانی نوێی هۆڵی فیتەرمان، پای کۆب فرید و هاوبەشان دەڵێن کە بیناکە " ژینگەی زیندوو پڕ لەجووڵە و رووناکی بیناکە، رۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە هەوڵەبەردەوامەکانی نوێبوونەوە و گەشەپێدانی ئەو ناوچەیە."

پاڤیلیۆنی مۆزەخانەی نوێ

یادگەمەیدانی نوێی یانزەی سێپتەمبەر لە مانگی حەوتی 2011 لە تەواوبوونیدا لەسەر ئەو پێگەیەی کە پێشتر ناوی مەیدانی ئۆستن جەی تۆبین بوو. لە 12 ی نۆیدا کرایەوە، رۆژێک دوای یادی 10 ساڵی هێرشەکان. لە ناوەندی مەیدانەکەدا پاڤیلیۆنێکی نوێی سەر رووی زەوی هەیە بۆ مۆزەخانەی یادگەی یانزەی سێپتەمبەر کە لە ژێرزەویدا بونیاددەنرێت و هێشتا کاری تێدادەکرێت.

پرۆسەی گەڵاڵەکردنی یادگە و مۆزەخانەیەک لە مانگی حەوتی 2002 دەستیپێکرد. کاتێک کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن راسپێردرا بە بووژاندنەوەی ناوچەکە دوای هێرشەکان. ئەوانیش رەشنووسی ئەرک و ئامانجی پرۆژەکەی داڕشت. دەستەی بەڕێوەبەرانی کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن دوایین ڕەشنووسی ئەرک و ئامانجییان لە مانگی چواری 2003 پەسەندکرد پاش وەرگرتنی سەرنج و تێبینی خێزانی قوربانییەکانی یانزەی سێپتەمبەر و ئەوانەی لە ژیاندا مابوون و فریاگوزارەکان و دانیشتوان و کەسانی دیکە. ئەو بەڵگەنامەیە دەستەڵاتی بەخشییە دەستەی نوێی دامەزراوەی یادگەی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی ، وەک لە بنەڕەتدا ناونرا، کە "خاوەنداریی، دروستکردن و بەڕیوەبردن و چاککردنەوەی یادگەیەك و بونیادە پەیوەستەکان لە پێگەی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی" بگرنەدەست. یەکێک لە ئەرکە سەرەکییەکانی دامەزراوەکە بریتییبوو لە کۆکردنەوەی پارە بۆ پرۆژەکە لە ڕیگەی داواکردنی بەخشینی خێرخوازیی، ئەو کارەی کە لە کۆمپانیای گەشەپێدانی خوارووی مانهاتن قەدەغەبوو ئەنجامی بدات، چونکە دەزگایەکی ویلایەتەکەیە.

بیناکردنی سەرەتایی پرۆژەی یادگەکە لە مانگی سێی 2006 دەستیپێکرد کاتێک کرێکارەکان دەستیانکرد بە دروستکردنی پەرژینێک بەدەوری ئەو پایانەی کە مابوونەوە لە بنکەی دوو تاوەرەکە. پۆرت ئۆسۆریتی رازیبوو لەوەی کارەکانی تەواوی دروستکردنەوەکە بگرێتەدەست لە مانگی حەوتی 2006 پاش ئەوەی شار و ویلایەتی نویۆرک بڕیاریاندا کە خێراترە و تێچووشی کەمترە کە یەک دەزگا بەرپرسبێت لە هەموو کارەکانی بیناکردنی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی.

دامەزراوەکە مانگی هەشتی 2007 ناوی خۆی گۆڕی بە یادگە و مۆزەخانەی نیشتمانی یانزەی سێپتەمبەر لە سەنتەری بازرگانیی جیهانی تاوەکو بەشێوەیەکی باشتر رەنگدانەوەی ئەرکی پرۆژەکەبیت کە بریتییبوو لە یادکردنەوەی ئەو تراژیدیا نیشتمانیی.

پاڤیلیۆنی مۆزەخانەی نوێ

یادگە مۆزەخانەی یانزەی سێپتەمبەری نوێ لە 15 ـی پێنجی 2014 لە مەراسیمێکدا بەرابەری سەرۆکی ئەوکات بەراک ئوباما و سەرۆکی یادگەی یانزەی سێپەمبەر مایکڵ بلومبێرگ کرایەوە. پەرژینەکانی چواردەوری مەیدانی یانزەی سێپتەمبەر هەمان رۆژ لابران، بەوەش بۆ یەکەمجار رێگەی چوونەناوەوە کرایەوە. مۆزەخانەکە لە 21ـی پێنجدا کرایەوە پاش هەشت ساڵ لە دروستکردن کە تێچووەکەی لەگەڵ تێچووی یادگەمەیدانەکە کە ساڵی 2011 کرایەوە، تێچووەکەی گەیشتە 700 ملیۆن دۆلار. بیناکانی مۆزەخانە و یادگەکە لە زۆرتێچووترین بینان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.

پاڤیلیۆنی سەر زەمین بۆ چوونەژوورەوە لەلایەن تەلارسازی نەرویجی سنۆهێتاوە دیزاینکراوە، لە کاتێکدا بەشی ژێرزەویی مۆزەخانەکە لەلایەن کۆمپانیای تەلارسازیی دەیڤس برۆدی بۆند دیزاینکراوە. شوێنیەکانی نمایشەکان لەلایەن کۆمپانیاکانی نویۆرک دیزاینکراوە بەناوەکانی سینک دیزاین و پرۆژە خۆجێیەکان، و کۆمپانیای لەیمانی دیزانی ویلایەتی ئیلەنۆی.

مۆزەخانەکە 10200 مەتر دووجا لەخۆدەگرێت کە تەرخانکراوە بۆ گێرانەوەی چیرۆکی یانزەی سێپتەمبەر و هێرشەکەی 26ـی دووی 1993، لەڕێگەی پارچەی مێژوویی و وێنە و چیرۆکی کەسیی و تەکنەلۆجیای ئینتەرئاکتڤەوە. میوانەکان بە ڕێڕەوێدا دەڕۆن بۆ ژێرزەوی کە بناغەی کۆبیناکانی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی بووە. دوو شوێنە سەرەکییەکەی مۆزەخانەکە بریتیین لە هۆڵی یادگە کە دیوارێکی تێدایە و دێڕێکی گەورەی نوسینیلەسەرە کە لە ڤێرجڵ ی شاعیری دێرینی رۆمانەوە وەرگیراوە "هیچ رۆژێک ناتسڕێتەوە لە یادەوەریی زەمەن." و بەشەکەی دیکە هۆڵی بناغەیە کە پێکدێت لە هەندێک بەشی دیواری بنەڕەتیی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی، ئەو دیوارە لە بنەڕەتدا بۆ رێگرتن لە هاتنی ئاوی رووباری هەدسن بۆناو پێگەکە دروستکرا.

خاڵی دیاری دیکەی مۆزەخانەک ئەمانە لە خۆدەگرن: پلیکانەی رزگاربووان، کە پلیکانەیەکە کە بەشێک بووە لە مەیدانی لەزەمینەوە بەرزی بنەڕەتیی سەنتەری بازرگانیی جیهانیی کە یارمەتیدەربوو لە رزگاربووانی جێنشینانی کۆبیناکانەی سەنتەری بازرگانیی جیهانی لە یانزەی سێپتەمبەر، دوا پایە، پارچەیەک لە پۆڵای سەنتەری بازرگانیی جیهانیی کە دوایین پارچەبوو لە شوێنی رووداوەکە لابرا لە دوایین هەوڵی پاککردنەوەدا لە مانگی پێنجی 2002.

یەکێک لە خەسڵەتە مشتومڕلەسەرەکانی کۆبیناکە بریتییە لە کۆمەڵەیەکی رووفاتی نەناسراوە و بێخاوەنی قوربانیانی یانزەی سێپتەمبەر. دەکەوێتە پشت دیواری یادگە کە دێڕە شیعرەکەی ڤێرجڵی لەسەر و تەنها ستافی ئۆفیسی نویۆرکی پزیشکی دادیی بۆیان هەیە بچنەناوی. شوێنێکی تایبەت تەنها بە کەسوکاری قوربانیانی یانزەی سێپتەمبەر کە ناونراوە بە ژووری رامان لە تەنیش ژووری رووفاتەکانە. لەکاتی کردنەوەی مۆزەخانەکەدا، ئەو شوێنی رووفاتە نزیکەی 800 پارچەی رووفاتی مرۆڤی تێدایە کە پزیشکی دادیی راسپیردراوە بە هەوڵدانی بۆ دۆزینەوەی خاوەنەکانیان وەک بەشێک لە هەڵمەتێکی کۆتاکراوەی تاقیگەیەکی دی ئێن ئەی کە لە دەرەوەی پێگەکەیە.

هەندێك کەسوکاری قوربانیانی یانزەی سێپتەمبەر نارەزاییان دەربڕی لەو ژووری رووفاتە، و ووتیان کە ئەوە کارێکی نەشیاوە رووفاتی کەسوکاریان بەو قووڵیە لە ژێر زەوی دابنرێت لە شوێنێکی تەنیشت شوێنیکی گەشتیاریی. هەندێکی دیکە لە کەسوکارەکان وەهای دەبینین کە ئەو شوێنە شیاوە بۆ کۆکردنەوەی ئەو رووفاتانە.

مشتومڕ لەسەر نرخی چوونەژوورەوەی مۆزەخانەکەش دروست بوو کە لە بنەڕەتدا 24 دۆلار بوو، هەندێک لە کەسوکاری قوربانیان بە گران وەسفیانکرد. هەندێک دەڵێن کە نرخی بلیتەکە، کە لەو کاتەوە بەرزبۆتەوە بۆ 26 دۆلار، شێاو بۆ قەبارە و بەهای کۆبینای مۆزەخانە و یادگەکە، کە تێچووی هەڵسوڕان و بەڕێوەبردنی لە ساڵی 2019دا گەیشتە 73 ملیۆن دۆلار.

یادگە و مۆزەخانەی نیشتمانیی یانزەی سێپتەمبەر دەڵێت کە زیاد لە 17 ملیۆن کەس سەردانی مۆزەخانەکەیان کردووە لە سەرەتای کردنەوەی لە مانگی پێنجی 2014ەوە. دەڵێت کە زیاد لە 50 ملیۆن کەس لە سەرتاسەری جیهانەوە سەردانی مەیدانەکەیان کردووە لە ساتی کردنەوەیەوە لە ساڵی 2011.